पालकांसाठी मार्गदर्शक
न्यूरोडायव्हर्जन्सतुमचं मूल आणि AuDHD
ज्या मुलाला तेच ते हवं असतं तरी नव्याची ओढ असते, जे आवाज शोधतं तरी त्यातच बुडून जातं, अशा मुलाच्या पालकासाठी एक प्रेमळ, साधं मार्गदर्शक: दोन्ही बाजूंना एकाच वेळी मदत करणाऱ्या रोजच्या स्थिर गोष्टी.
दोन दिशांना ओढलं जाणारं मूल
तुमच्या मुलाला एकाच वेळी तेच ते हवं असतं आणि नवंही हवं असतं असं वाटत असेल, तर हे तुम्हाला उगाच वाटत नाहीये. आणि तुमचं काही चुकतंय असंही नाही. एकाच मुलात दोन खरे साचे एकत्र असू शकतात, आणि दोन्ही समजून घेतले की मदत होते.
तुमच्या मुलाला रोज तोच नाश्ता हवा, तोच कप हवा, शाळेचा तोच रस्ता हवा. तरीही कोणताही नवा खेळ काही मिनिटांतच त्याला कंटाळवाणा वाटतो. लग्नातल्या बँडच्या आवाजानं ते कान झाकून घेतं, आणि घरी मात्र प्रत्येक ताटावर चमचा वाजवत सुटतं. काही सकाळी आज कोणतं मूल उठणार आहे, हेच तुम्हाला कळत नाही.
काही मुलांमध्ये एकाच वेळी दोन साचे दिसतात. एक म्हणजे सतत हालचाल, पटकन लक्ष विचलित होणं, आणि विचार करण्याआधी कृती करणं: सतत धावपळ करणाऱ्या लक्षाच्या यंत्रणेचा साचा. दुसरा म्हणजे असं मूल ज्याला ठरलेली घडी लागते, ज्याला आवाज आणि स्पर्श फार तीव्र वाटतात, आणि जे माणसांशी आपल्या स्वतःच्या पद्धतीनं जोडलं जातं. हे दोन्ही बऱ्याचदा सोबतच प्रवास करतात.
तुम्हाला ऐकू येऊ शकतील अशी वैद्यकीय नावं म्हणजे ADHD आणि ऑटिझम. दोन्ही एकत्र असतील, तेव्हा काही लोक त्याला AuDHD म्हणतात. यांपैकी कोणतंही तुमच्या मुलाला लागू पडतं की नाही, हे फक्त डॉक्टरच सांगू शकतात. ही पुस्तिका तुमच्या मुलावर कोणतंही लेबल लावणार नाही. ती तुम्हाला दोन्ही साचे स्पष्ट दिसायला, आणि खरोखर उपयोगी पडेल अशा पद्धतीनं प्रतिसाद द्यायला मदत करेल.
रेखाची मुलगी अनन्या नऊ वर्षांची आहे. ती पक्ष्यांबद्दल तासभर बोलू शकते, आणि प्रत्येक पक्ष्याचा आवाज तिला तोंडपाठ आहे. शाळेत तिच्या शिक्षिका म्हणतात की ती शांत आणि गुणी आहे, जरा स्वप्नाळू. घरी मात्र अगदी छोटी गोष्टही वादळ उठवते: बदललेला बेत, टोचणारा गणवेश, फार मोठ्यानं बोलणारी बहीण. रेखाच्या सासूबाई म्हणतात की मुलगी लाडावलेली आहे. आणि चूक आपलीच आहे का, असा प्रश्न रेखाला हळूच मनातल्या मनात पडू लागला आहे.
तिची चूक नाही. सगळं ठीक आहे असं दिसावं म्हणून अनन्या शाळेतला अख्खा दिवस खूप मेहनत करते. ती शांत बसते, इतर मुलींचं बघून तसंच वागते, आणि तो गोंगाट आणि गोंधळ आतल्या आत गिळून टाकते. काही मुली आपली अडचण अशी लपवतात, म्हणून त्या नजरेतून सुटू शकतात. अनन्या घरी पोहोचेपर्यंत तिच्यात काहीच त्राण उरलेलं नसेल. घरातलं वादळ हे वाईट संगोपनाचं लक्षण नाही. अनन्यासाठी, दिवसभर तग धरून राहण्याची ती किंमत असू शकते.
काही दिवस काहीही न सुधारता फक्त बघत राहा. तुमचं मूल कधी शांत आणि खूश असतं, आणि गोष्टी कधी हाताबाहेर जातात, ते लक्षात घ्या. त्याच्या अगदी आधी काय घडलं होतं, तेही पाहा. तुम्ही अजून काहीही ठीक करत नाही आहात. तुम्ही त्याचे दोन्ही साचे शिकत आहात.
एक मूल, दोन ठेवणी
हे तुमच्या मुलाच्या वाढीतले फरक आहेत, आणि ते बहुतेक वेळा आयुष्याच्या सुरुवातीपासूनच असतात. ही तुमची चूक नाही, आणि तुमचं मूल मुद्दाम त्रास देत नाही आहे.
मुख्य मुद्दा हा आहे. तुमच्या मुलाच्या मेंदूच्या दोन प्रकारच्या ठेवणी आहेत, आणि त्या बऱ्याचदा एकमेकांच्या उलट्या दिशांना ओढतात.
एका बाजूला नवेपणा आणि हालचाल हवी असते, तर दुसऱ्या बाजूला ठरलेली घडी आणि शांतता लागते. एक बाजू आवाज आणि गडबड शोधत असते, तर दुसरी बाजू त्यातच बुडून जाते. म्हणून जे बरंचसं वाईट वागणं वाटतं, ते खरं तर जमत नाही असं असतं, करायचंच नाही असं नाही.
आणि ही तुमची चूकही नाही. हे दोन्ही साचे कुटुंबात उतरतात, आणि दोन्ही बऱ्याचदा एकाच कुटुंबात एकत्र दिसतात. वारशानं आलेली जनुकं, आणि ती मुलाच्या आजूबाजूच्या वातावरणाशी कशी जुळतात, हीच दोन्हींची मुख्य कारणं असावीत असं मानलं जातं.
तुम्हाला पालकांसाठीचा एखादा कार्यक्रम सुचवला गेला, तर त्याचा अर्थ तुम्ही मुलाला वाढवण्यात चुकलात असा नाही. लक्षाच्या बाजूसाठीच्या मार्गदर्शक सूचना हे स्पष्टपणे सांगतात: जास्त गरजा असलेल्या मुलासाठी जास्तीची कौशल्यं उभी करणं, हाच त्याचा उद्देश आहे. ऑटिझमच्या बाजूबद्दल, पाच देशांतल्या मुलांच्या एका मोठ्या अभ्यासात असं दिसलं की ती बहुतांशी वारशानं आलेल्या जनुकांमुळं असते. आईचा वेगळा असा काही परिणाम असतो, याला त्या अभ्यासात आधार मिळाला नाही.
मी तिची एक बाजू दुरुस्त करायचा प्रयत्न करत राहिले, आणि दुसरी बाजू आणखी बिघडत गेली. ती दोन्ही प्रकारे घडलेली आहे हे जेव्हा मला दिसलं, तेव्हा मी तिला दोष देणं थांबवलं, आणि स्वतःलाही.
रेखा, ९ वर्षांच्या अनन्याची आई
म्हणूनच सल्ले इतके गोंधळात टाकणारे वाटू शकतात. नवा खेळ एका बाजूला जागं करतो आणि दुसरीला हादरवतो. कडक वेळापत्रक एका बाजूला शांत करतं आणि दुसरीला कंटाळवाणं वाटतं. दोन्ही साचे एकत्र असतील, तेव्हा अडचणी यांतल्या कोणत्याही एकापेक्षा बऱ्याचदा जास्त असतात. हेच ओझं तुमचं कुटुंब वाहतंय, आणि ते तुमच्या प्रेमाचं मोजमाप नाही.
आपल्याकडे बऱ्याच घरांत निकाल पटकन लागतो: लाडावलेलं आहे, तुम्हीच फार मऊ आहात, लोक काय म्हणतील. हा निकाल जड असतो, आणि खरं काय घडतंय ते त्यात सुटून जातं. तुमचं मूल म्हणजे एक वेगळ्या प्रकारचं मन आहे, आणि त्याला वेगळ्या प्रकारचा आधार लागतो.
अजून जाणून घ्यायचे असेल तर
याचा अर्थ नियमच नकोत असा नाही. दोन्ही प्रकारे घडलेल्या मुलालाही चौकट लागतेच, फक्त जास्त मायेनं, जास्त आधी कल्पना देऊन, आणि हालचालीसाठी थोडी जागा ठेवून. दोन बाजूंपैकी एकीला विजेती ठरवणं हा उद्देश नाही. प्रत्येक बाजूला तिला जे हवंय त्यातलं थोडं थोडं देणं, हा उद्देश आहे. ते कसं, हे पुढचे भाग दाखवतील.
पुढच्या वेळी "माझं मूल हे मुद्दाम करतंय" असा विचार मनात आला, की तो लगेच पकडा. त्याच्या जागी "आत्ता दोन गरजा एकाच वेळी ओढतायत" असं म्हणून पाहा. तुमचं स्वतःचं शरीर जरा सैल होतंय का, ते बघा. जास्त शांत असलेला पालक हा मदतीचाच एक भाग असतो.
चौकट, पण हालचालीला जागा ठेवून
घरातली मदत म्हणजे उपदेश किंवा शिक्षा कमी, आणि रोजच्या काही छोट्या गोष्टी जास्त: अशा गोष्टी ज्या दिवस स्थिर करतात, आणि तरीही नव्या गोष्टीसाठी थोडी जागा ठेवतात.
5 वर्षांखालच्या मुलांमध्ये लक्षाच्या बाजूसाठी, मार्गदर्शक सूचना पालकांसाठीच्या गट-कार्यक्रमाला पहिलं स्थान देतात. 5 वर्षं आणि त्याहून मोठ्या मुलांसाठी, त्या पालकांना असा आधार देतात ज्यात मुलाला वाढवण्याच्या पद्धतींबद्दल सल्लाही असतो. ऑटिझमच्या बाजूच्या अवघड वागण्यासाठी, त्या आधी दुखणं किंवा आवाज यांसारखी कारणं शोधतात. मग पालक आणि तज्ज्ञ मिळून ठरवतील असा एक आखीव मार्ग सुचवतात.
दोन्ही प्रकारे घडलेल्या मुलासाठी, ही मदत ठरलेली घडी, इंद्रियं आणि अवघड वागणं यांनाही धरून असावी, असं तज्ज्ञ सुचवतात. प्रत्येक ध्येय छोटं आणि जमण्यासारखं ठेवा, कारण काहीच न मिळण्यापेक्षा छोटी प्रगती कधीही चांगली.
- ठरलेली घडी स्थिर ठेवा, आणि त्यात नव्या गोष्टीसाठी आधीच ठरवलेली जागा ठेवा.
- इंद्रियांसाठी आधीच आखणी करा: कमी आवाज, एक शांत कोपरा, हालचालीसाठी वेळ.
- एकच छोटी, स्पष्ट सूचना द्या, आणि ते पाऊल पडताक्षणी कौतुक करा.
- वादळात आवाज कमी करा, जवळ आणि शांत राहा, आणि बोलणं नंतर करा.
वाकू शकेल अशा चौकटीपासून सुरुवात करा. रोजच्या काही गोष्टी ठरलेल्या ठेवा, जसं की जेवण, गृहपाठ आणि झोपायची वेळ. भिंतीवरचं चित्रांचं वेळापत्रक पुढं काय येणार ते दाखवतं. त्या ठरलेल्या गोष्टींच्या आत छोट्या निवडी द्या: आधी कोणतं पुस्तक, बागेत कोणत्या रस्त्यानं जायचं. ठरलेली घडी एका बाजूला शांत करते, आणि निवडीमुळं दुसऱ्या बाजूची भूक भागते.
मग इंद्रियांसाठी आखणी करा. तुमच्या मुलाला काय असह्य होतं ते लक्षात घ्या, जसं की कुकरची शिट्टी किंवा घट्ट कॉलर. त्याला काय हवंसं वाटतं तेही बघा, जसं की गोल गोल फिरणं किंवा उड्या मारणं. दोन्ही गोष्टी दिवसात बसवा: गोंगाटाच्या लग्नासाठी हेडफोन, आणि गृहपाठाआधी दहा मिनिटं धावणं.
अवघड क्षण वेगवेगळे दिसू शकतात. काही पटकन येतात, जेव्हा वाट पाहणं किंवा मजेचं काम मध्येच थांबवणं फार जड जातं. काही आत साचलेलं सगळं भरून वाहिल्यासारखे दिसतात. कसेही असले, तरी जास्त शांत जागी गेलं की त्रास कमी व्हायला मदत होऊ शकते. शब्द कमी ठेवा, आणि जवळ आणि स्थिर राहा.
अजून जाणून घ्यायचे असेल तर
वादळ शमल्यावर एक शांत गुप्तहेर व्हा. अगदी आधी काय घडलं, वादळ कसं दिसलं, आणि नंतर काय घडलं, ते लिहून ठेवा. कोणत्या गोष्टी वादळ उठवतात ते शोधण्यासाठी डॉक्टर आणि तज्ज्ञ अशीच नोंद वापरतात. हळूहळू तुम्हाला काही साचे दिसू शकतात, जसं की भूक, अचानक झालेला बदल, किंवा एखादा ठराविक आवाज. अशी एखादी गोष्ट कळली, की कधी कधी तिला धरून आधीच आखणी करता येते.
लक्षात ठेवा
भडक्याबद्दल बोलायचं असेल, तर तो ओसरल्यावर बोला, ऐन भरात असताना नाही. वादळाच्या वेळी शब्द आत शिरणं अवघड असतं. त्या वेळी शांत चेहरा आणि स्थिर आवाज, एवढंच पुरेसं आहे.
तुमच्या मुलाच्या दिवसातली सगळ्यात अवघड वेळ निवडा. या आठवड्यात तिच्यासाठी एक छोटा बदल ठरवा: दोन मिनिटं आधी दिलेली सूचना, एक शांत कोपरा, किंवा दोन पर्यायांतून एक निवडायची संधी. हे चालतंय की नाही हे ठरवण्याआधी एक आठवडा असं करून पाहा.
शाळेला आपल्या बाजूनं आणणं
तुमच्या मुलाचा दिवसाचा मोठा भाग वर्गात जातो, म्हणून शिक्षक हे तुमचे महत्त्वाचे सोबती आहेत. शाळेत केलेले छोटे आणि रास्त बदल ताण कमी करू शकतात आणि तुमच्या मुलाला शिकायला मदत करू शकतात, असं तज्ज्ञ सुचवतात.
शाळेनं तज्ज्ञ असावं अशी गरज नाही. त्यांनी सोबती असावेत, एवढंच हवं. उपयोगी बदल बऱ्याचदा साधेच असतात: गोंगाटापासून लांबची बसायची जागा, हालचालीसाठी छोटे छोटे ब्रेक, आणि मधल्या सुट्टीत आणि जेवणाच्या वेळी जाता येईल अशी एक शांत जागा. ठरलेली घडी, आणि बदलाआधी पूर्वसूचना, हेही मागून बघण्यासारखं आहे.
आरोप करायला नाही, सोबती म्हणून जा. त्यांना सांगा की हा तुमच्या मुलाच्या ठेवणीतला फरक आहे, खोडकरपणा नाही, आणि घरी तुम्ही कमी पडलात याची खूणही नाही. अशा मुलांना खोडकर म्हणू नका, असं तज्ज्ञ शिक्षकांना सांगतात, कारण त्या शिक्क्यामुळं शाळेत मूल वेगळं पडू शकतं.
रेखा अनन्याच्या शिक्षिकेला भेटली, तेव्हा शिक्षिकेला आश्चर्य वाटलं. "तिचा काहीच त्रास नाही," त्या म्हणाल्या. रेखानं समजावून सांगितलं की अनन्या शाळेत सगळं आत दाबून ठेवते आणि घरी आल्यावर कोसळते. त्यांनी ठरवलं: दारापासून लांबची जागा, कोणत्याही बदलाआधी पूर्वसूचना, आणि जेवणाच्या वेळी एक शांत कोपरा. पुढच्या काही आठवड्यांत घरातली वादळं थोडी थोडी लहान होत गेली.
अनन्यासारख्या मुली नजरेतून सुटू शकतात. संशोधन असं सुचवतं की दोन्ही साच्यांमध्ये मुलींकडे बऱ्याचदा पुरेसं लक्ष जात नसावं. काही मुली इतरांचं बघून तसंच वागायला शिकतात आणि आपली अडचण लपवतात, म्हणून शांत, स्वप्नाळू मुलगी वर्गात कदाचित कधीच अडचण वाटत नाही. कुठंतरी हरवून जाणं किंवा दिवास्वप्नं पाहणं यांसारख्या शांत खुणाही महत्त्वाच्या असतात. तुमचं मूल "शाळेत ठीक, पण घरी नाही" असं असेल, तर शिक्षकांना ते सांगा. दोन्ही चित्रं खरी असू शकतात.
अजून जाणून घ्यायचे असेल तर
लांबलचक औपचारिक बैठक नको, एक छोटीशी भेट घ्यायला सांगा, आणि एक-दोन नेमक्या विनंत्या घेऊन जा. घरी तुमच्या मुलाला काय शांत करतं ते सांगा, आणि वर्गात काय उपयोगी पडतं ते विचारा. मोठ्या बदलांची आखणी लवकर करा, जसं की नवा वर्ग किंवा नवी शाळा. दोघांमध्ये फिरणारी एक नोंद, रोज एका ओळीची असली तरी, तुम्हा दोघांना जोडून ठेवते.
शाळेत तुमच्या मुलाला सगळ्यात जड जाणाऱ्या तीन गोष्टी लिहून काढा. त्यांतला सगळ्यात जास्त उपयोगी पडेल असा एक छोटा बदल निवडा, आणि आधी शिक्षकांकडे फक्त तेवढंच मागा. एक गोष्ट जमली, की पुढच्या गोष्टीसाठीची सोबत आपोआप घट्ट होते.
तुम्ही कमी पडत नाही आहात
दोन्ही प्रकारे घडलेलं मूल वाढवणं खरोखरच खूप मेहनतीचं आहे, आणि तुम्ही वाहत असलेला थकवा खरा आहे. स्वतःची काळजी घेणं म्हणजे स्वार्थीपणा नाही; ते तुमच्या मुलाला मदत करण्याचाच एक भाग आहे.
दोन्ही साचे असलेल्या मुलांच्या कुटुंबांवर प्रचंड ताण असू शकतो. हा कमकुवतपणा नाही. खरोखरच अवघड आणि बऱ्याचदा एकाकी असणाऱ्या कामाला मिळणारा हा नेहमीचा प्रतिसाद आहे. पालकाला आधार देणं हा मुलाला मदत करण्याचाच भाग आहे, वरून चढवलेली चैन नाही.
तीन साध्या गोष्टी घट्ट धरून ठेवा. हे तुमच्यामुळं झालेलं नाही. तुम्ही हे बरं करू शकत नाही, आणि तुमच्या मुलाला बरं करायची गरजही नाही. तुम्ही मदत करू शकता, खूप जास्त, आणि ती तुम्ही आधीच करत आहात.
हेही लक्षात ठेवा की हे दोन्ही साचे कुटुंबात उतरतात. कुटुंबातल्या कुणाचं निदान झाल्यावर काही मोठी माणसं पहिल्यांदाच स्वतःची तपासणी करून घ्यायला जातात. या पानांवर तुम्हाला तुमचंच लहानपण दिसलं, तर तो दोष नाही. तुमच्या मुलाला, आणि स्वतःलाही, जास्त मायेनं समजून घेण्याची ती सुरुवात असू शकते.
एकत्र कुटुंबात हा दबाव अनेक पटींनी वाढतो. नातेवाईक तुमच्या संगोपनाला दोष देऊ शकतात, तुमच्या मुलाची चुलत भावंडांशी तुलना करू शकतात, किंवा लोक काय म्हणतील याची काळजी करू शकतात. प्रत्येक वाद तुम्ही जिंकायलाच हवा असं नाही. एक छोटं, ठाम वाक्य मदत करतं: "डॉक्टर आम्हाला मार्ग दाखवत आहेत, आणि आम्ही एक योजना पाळतो आहोत."
अजून जाणून घ्यायचे असेल तर
पूर्णपणे तुमच्या बाजूनं असणारी एक व्यक्ती शोधा: तुमचा जोडीदार, एखादी बहीण, एखादा मित्र, किंवा हे समजणारा दुसरा एखादा पालक. पालकांचा आधार गटही मदत करू शकतो. तिथं तुमच्याच परिस्थितीतल्या इतरांशी मन मोकळं करता येतं, आणि ताण, एकटेपणा आणि कलंक यांना तोंड देता येतं. हे ओझं तुम्हाला गप्प राहून वाहायची गरज नाही.
तुमच्या पाठीशी
अवघड संध्याकाळी, जेव्हा तुमचा संयम संपून जातो आणि मग त्याचंच फार वाईट वाटतं, तेव्हा हे नीट ऐका: आपल्या मुलाला समजून घेण्यासाठी अख्खी पुस्तिका वाचणारी आई कमी पडत नाही. ती आपल्या मुलासाठी लढते आहे. ती तुम्हीच आहात.
आज रात्री, पालक म्हणून आज तुम्ही चांगली केलेली एक गोष्ट सांगा, ती कितीही छोटी असली तरी. एका वादळात तुम्ही शांत राहिलात. तुमच्या मुलाला आवडणारी एक गोष्ट तुमच्या लक्षात आली. झोपण्याआधी ती स्वतःला सांगा, आणि आठवडाभर हेच करा.
डॉक्टर आणि इतर माणसं काय देऊ शकतात
हे सगळं तुम्हाला एकट्यानं शोधून काढायची गरज नाही. डॉक्टर तुमच्या मुलाची नीट तपासणी करू शकतात, दोन्ही साचे शोधू शकतात, आणि तुम्हाला एक योजना उभी करायला मदत करू शकतात.
चांगली तपासणी दोन्ही साच्यांकडे बघते, फक्त जास्त ठळक दिसणाऱ्या एकाकडे नाही. ती तुमच्या मुलाची बलस्थानंही बघते, आणि तुमची संमती असेल तर तिचे निष्कर्ष शाळेलाही कळवता येतात. मदत एका छोट्या टीमकडून येऊ शकते. उदाहरणार्थ, स्पीच थेरपिस्ट आणि ऑक्युपेशनल थेरपिस्ट भाषा आणि हालचालींची तपासणी करू शकतात, आणि शाळेतल्या आधाराची आखणी करायला मदत करू शकतात.
लवकर मदत मागणं म्हणजे आपण हरलो हे कबूल करणं नाही. उलट आहे.
आणि औषधाचं काय? ऑटिझमच्या बाजूच्या मुख्य वैशिष्ट्यांसाठी कोणतंही औषध सुचवलेलं नाही. लक्षाच्या बाजूसाठी, 5 वर्षं किंवा त्याहून मोठ्या मुलासाठी मनाचे डॉक्टर (मानसोपचारतज्ज्ञ) औषध सुचवू शकतात. हे बहुतेक वेळा घरात आणि शाळेत बदल करून बघितल्यानंतर होतं, आणि तरीही अडचणी शाळेच्या किंवा मैत्रीच्या आड येत असतील तर. 5 वर्षांखालच्या मुलासाठी, कोणतंही औषध देण्याआधी दुसऱ्या तज्ज्ञ डॉक्टरांचं मत घ्यावं, असं मार्गदर्शक सूचना सांगतात. असा कोणताही निर्णय तुमच्या कुटुंबासोबत घेतला जातो, आणि वेळोवेळी त्याचा आढावा घेतला जातो.
लक्षात ठेवा
चांगले डॉक्टर तुमच्या हातात एक लेबल देऊन निघून जात नाहीत. ते अख्ख्या मुलाकडे बघतात: लक्ष, इंद्रियं, झोप, शाळा, मैत्री, कुटुंब, आणि तुमच्या मुलाची खरीखुरी बलस्थानं. योजना वेळोवेळी बदलली जाते, आणि निर्णयांमध्ये तुम्ही सामील असता.
तुमचं मूल कधी मरावंसं वाटतंय किंवा स्वतःला इजा करावीशी वाटतेय असं बोललं, तर ते गांभीर्यानं घ्या आणि त्याच दिवशी मदत घ्या. त्याच्या जिवाला लगेच धोका असेल, तर 112 वर फोन करा. Tele-MANAS, 14416, ही मानसिक आरोग्यासाठी सरकारची मोफत हेल्पलाइन आहे, दिवसरात्र कधीही सुरू असते, आणि या पुस्तिकेच्या शेवटी लिंक दिलेल्या क्रायसिस कार्डवरही ती आहे. अशा विचारांबद्दल तुमच्या मुलाला हळुवारपणे आणि थेट विचारलं तरी चालतं. किशोरवयीन मुलं आणि मोठी माणसं यांच्यावरच्या अभ्यासांत, आत्महत्येच्या विचारांबद्दल विचारल्यानं ते विचार वाढले नाहीत.
अजून जाणून घ्यायचे असेल तर
पहिल्या भेटीआधी तुमच्याकडे सगळी उत्तरं असायलाच हवीत असं नाही. तुम्हाला जे दिसलं ते घेऊन जा: तुमच्या मुलाला काय असह्य होतं, काय शांत करतं, काय आवडतं, आणि अवघड क्षण कधी येतात. वादळांच्या तुमच्या नोंदीही सोबत न्या. त्यांची डॉक्टरांना खूप मदत होते, आणि त्यांच्यामुळं भीतीदायक वाटणारी भेट एका मिळून चालणाऱ्या कामात बदलते.
आज दोन दिशांना ओढलं जाणारं हे मूल, त्याच्या दोन्ही बाजू समजून घेतल्या गेल्या, तर मोठेपणी अफलातून गोष्टी करू शकतं.
तुमच्या मुलाबद्दल तुम्हाला सगळ्यात जास्त काळजी वाटणाऱ्या दोन-तीन गोष्टी लिहून काढा, आणि त्याच्याबद्दल तुम्हाला सगळ्यात जास्त आवडणाऱ्या दोन-तीन गोष्टीही लिहा. त्यात एक वादळ, आणि त्याच्या अगदी आधी काय घडलं होतं, तेही लिहा. ती यादी तुमच्या फोनवर ठेवा, आणि पहिल्या भेटीला सोबत घेऊन जा.
ही माहिती कुठून आहे
अधिक वाचनासाठी
हे मार्गदर्शक समजून घेण्यास मदत करते. हे निदान नाही. त्यासाठी डॉक्टरांना भेटा.